Trang thông tin liên lạc của cựu Giáo Sư và học sinh Trung Học Cường Để Qui Nhơn

Trang Facebook của cuongde.org

  • DaiThinhDuong1200
  • CD4 1200
  • NhaGiuXe1200
  • hinhCu 1200

LTS. Có vài bạn đọc góp ý về một vài xã của Quận Tuy Phước trong bài Qui Nhơn Những Ngôi Trường Ngày Cũ. Đây là bài trả lời của tác giả. Xin thành thật cám ơn Thầy Đào Đức Chương.

Vị trí quận Tuy Phước như một chiếc áo choàng bao quanh Thị xã Qui Nhơn. Mỗi lần Qui Nhơn được mở rộng, đành phải sáp nhập các xã thôn của Tuy Phước có địa giới chung với Qui Nhơn. Bởi vậy, địa phận quận Tuy Phước trải qua nhiều đợt biến đổi vì bị thu hẹp.
   
Khoảng đầu năm 1948 (có tài liệu nói tháng 7- 1947) thành lập xã, huyện Tuy Phước có 16 xã: Phước An, Phước Châu (Cù lao Xanh), Phước Hải (Phương Mai), Phước Hậu (gồm 12 thôn: An Thạnh, Nhơn Mỹ, Phụ An, Tường Vân, Vân Hà, An Định, Lạc Trường, Thuận Nghi, Bình Thạnh, Lương Nông, Phú Hòa, Phú Vinh), Phước Hiệp, Phước Hòa, Phước Hưng, Phước Long, Phước Lộc, Phước Nghĩa, Phước Sơn, Phước Quang, Phước Tấn (gồm các thôn: Qui Hòa, Xuân Quang, Xuân Vân), Phước Thành, Phước Thắng, Phước Thuận.

Lúc ấy, năm1948, chưa có Phước Lý, vì các thôn Hưng Lương, Xương Lý thuộc xã Cát Xương (Phù Cát). Khoảng cuối năm 1949, hai thôn này nhập vào xã Phước Hòa. Nghị Định số 1811- BNV/ NC8/ ND ngày  22- 12- 1960 thành lập xã Phước Lý gồm 3 thôn: Hưng Lương, Xương Lý và Hội Lộc.

Theo Nghị định số 594- BNV/ HC/ NĐ ký ngày 2- 10- 1961 (?), sáp nhập thôn Xuân Quang, Xuân Vân (xã Phước Tấn) vào Qui Nhơn [1].

Theo Sắc lệnh số 113- SL/ NV của Thủ Tướng Chính Phủ VNCH ký ngày 30- 9- 1970, Qui Nhơn được nâng lên hàng Thị xã, địa phận bao gồm 4 xã: Qui Nhơn, Phước Hải, Phước Hậu, Phước Tấn hợp lại và chia làm hai quận: Nhơn Bình, Nhơn Định; gồm 16 khu phố: Trung Cảng, Trung Từ, Trung Phú, Trung Đức, Trung Cường, Trung Hiếu, Trung Tín, Trung Châu, Trung Hòa, Trung Hải, Trung Chánh, Trung Kiệt, Trung Ái, Trung Thiện, Trung Hậu, Trung Nghĩa [2]. Sau đổi danh xưng khu phố thành phường theo Nghị định số 553- BNV/ HCĐP ký ngày 22- 8- 1972 [3].

Theo Trần Đình Thái, trong quận Nhơn Bình ngoài một phần địa phận của xã Qui Nhơn, còn có thêm xã Phước Tấn, Phước Hải của quận Tuy Phước [4]

Trong quận Nhơn Định ngoài một phần địa phận của xã Qui Nhơn, còn có thêm xã Phước Hậu của quận Tuy Phước [5].

Như vậy, kể từ ngày 30- 9- 1970 các địa danh như Phước Hậu, Phước Hải, Phước Tấn... không còn thuộc quận Tuy Phước nữa, bị giải thể sáp nhập vào Thị xã Qui Nhơn, phân chia thành khu phố (sau gọi là phường) và mang tên khác.

Trong bài Qui Nhơn Những Ngôi Trường Ngày Cũ, đăng trong Đặc San Cường Để Nữ Trung Học Qui Nhơn 2010, khi liệt kê các xã thuộc quận Tuy Phước không có Phước Hậu, Phước Hải, Phước Tấn, vì tính ở thời điểm tháng 12- 1970, có ghi rõ trong bài [6], nên các xã ấy đã được sáp nhập vào Thị xã Qui Nhơn từ ngày 30- 9- 1970.

Sau năm1970, ranh giới của Qui Nhơn, Tuy Phước còn nhiều thay đổi, nhưng không đề cập vì không thuộc phạm vi bài viết.

Còn Phước Thạnh là xã mới đuợc thành lập dưới thời VNCH, bởi Nghị định số 527- BNV/ HC/ P7/ NĐ ký ngày 23- 9- 1958 và thuộc quận Tuy Phước. Địa phận xã Phước Thạnh, trích ra từ diện tích xã Phước Long (quận Tuy Phước), gồm hai thôn Phú Tài và Thế Thạnh [7].

Sẵn đây, xin trình bày thêm về sự sáp nhập các quận An Lão, Vân Canh, Vĩnh Thạnh. Theo Nghị định số 550- NV của Thủ Tướng VNCH ký ngày 6- 4- 1965: cải biến các quận An Lão, Vân Canh, Vĩnh Thạnh thuộc tỉnh Bình Định thành cơ sở phái viên hành chánh, đặt trực thuộc các quận sau đây:

- Cơ sở phái viên hành chánh An Lão, thuộc quận Hoài Nhơn.
- Cơ sở phái viên hành chánh Vân Canh, thuộc quận Tuy Phước.
- Cơ sở phái viên hành chánh Vĩnh Thạnh, thuộc quận Bình Khê [8].

Về thời điểm thay đổi danh hiệu các lớp và việc bỏ thi Tú tài bán phần, chúng tôi cũng chỉ căn cứ vào tài liệu trên mạng và phỏng vấn các cựu giáo chức có thẩm quyền thời ấy. Nay có thêm ý kiến khác, chúng tôi xin ghi nhận đồng đều với những ý kiến đã chép trong bài và sẽ nghiên cứu thêm (đang cố tìm những văn bản chính thức) để có cơ sở bổ chính vào bài viết.

Về việc ảnh tài liệu, chân thành cảm ơn cuongde.org đã thay thế ảnh trường Trung Học Trinh Vương mới chụp bằng tấm hình trước năm 1975. Bức ảnh toát lên nền nếp sinh hoạt học đường ngày cũ: Hàng ngàn học sinh Trung Tiểu Học Trinh Vương đồng phục chỉnh tề, đứng sắp hàng ngay ngắn trước sân trường, lần lượt vào lớp. Chúng tôi rất trân quý và rất cần những bức ảnh các trường Trung học của Bình Định (ở Qui Nhơn và các quận) chụp trước năm 1975 để đưa vào bài viết Các Trường Trung HọcTỉnh Bình Định.

Cái khó khăn của đề tài này là thiếu tài liệu, vì qua biến cố tháng 4 năm 1975, những văn thư lưu trữ ở các trường Trung học Bình Định đều bị thất lạc. Vì thế muốn hình dung lại Những Ngôi Trường Ngày Cũ rất cần sự góp ý của quý bạn và được cung cấp hình ảnh cũ, đồng thời giới thiệu những cựu giáo chức có liên hệ để chúng tôi được hân hạnh liên lạc tìm hiểu chi tiết hơn. Email là This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. xin đề Subject là Các Trường Trung Học Bình Định để tránh bị delete vì những email lạ.

San Jose, ngày 18- 8- 2010
Đào Đức Chương

  

GHI CHÚ

[1] Đỗ Bang – Nguyễn Tấn Hiểu, Lịch Sử Thành Phố Qui Nhơn (Huế, nxb Thuận Hóa, 1998), trang 107 và 108. Cùng một Nghị định số 594- BNV/HC/NĐ, ghi nơi trang 108, ở dòng 2 chép ký ngày 2- 10- 1961, nhưng đến dòng cuối cùng lại ghi ngày 12- 10- 1961, không rõ ngày nào là đúng, đang tìm một tài liệu khác để đối chiếu.

[2, 3] Trần Đình Thái, Ai Có Về Qui Nhơn (Sài Gòn, Tủ Sách Đẹp Quê Hương, 1973), trang 10 và13-14.

[4, 5] Trần Đình Thái, sđd trang 19, chép "Theo điều 3 sắc lệnh số 113/ SL/NV ngày 30- 9- 1970 của Thủ Tướng Chính Phủ, Thị xã Qui Nhơn chia thành 2 quận, địa phận mỗi quận được ấn định như sau:

"1/ Quận Nhơn Bình, gồm có:
- Ấp Hải Cảng, Đào Duy Từ, Nguyễn Du, Lê Lợi, Cường Để, Nguyễn Huệ, Hàm Nghi, Xuân Quang và Gành Ráng thuộc xã Qui Nhơn.
- Xã Phước Tấn.
- Ấp Hải Đông, Hải Nam, Hải Minh và Hải Giang thuộc xã Phước Hải.

2/ Quận Nhơn Định, gồm có:
- Ấp Phan Bội Châu, Nguyễn Công Trứ, Lý Thường Kiệt, Bạch Đằng, Huyền Trân và Tháp Đôi thuộc xã Qui Nhơn.
- Ấp Phú Hòa, Phú Vinh, An Thạnh, Vân Hà, Nhơn Mỹ, Tường Vân, Phú An, Bình Thạnh, Lương Nông, Hưng Thạnh (tác giả viết lầm vì Hưng Thạnh đã sáp nhập vào Qui Nhơn từ ngày 30- 4- 1930, theo Đỗ Bang Lịch Sử Thành Phố Qui Nhơn trang 98, 106 và theo Dương Trung Quốc Việt Nam Những Sự Kiện Lịch Sử 1919- 1945, trang 186), Đông Định, Tây Định, Lạc Trường và Thuận Nghi thuộc xã Phước Hậu".

[6] Địa phận quận Tuy Phước trải qua nhiều đợt biến đổi, nên khi liệt kê các xã thuộc quận này, trong bài Qui Nhơn Những Ngôi Trường Ngày Cũ, có ghi rõ thời điểm "Tính đến tháng 12 năm 1970". Trong ghi chú số 1, cũng ghi xuất xứ tài liệu: Nguyễn Đình Đầu, Nghiên Cứu Địa Bạ Triều Nguyễn - Bình Định, tập I (Sài Gòn, nxb TP/HCM, 1996), trang 131- 136. Và Nguyễn Đình Đầu đã theo tài liệu HES, kiểm kê dân số tháng 12- 1970. Sở dĩ dùng tài liệu này, vì trưng lên được tỉnh Bình Định mặc dù trong thời chiến tranh, vùng Quốc Gia bị thu hẹp (các xã mất an ninh không mở được trường học), nhưng nền giáo dục thời VNCH tại tỉnh nhà vẫn phát triển mạnh, số trường học và số lớp của mỗi trường vẫn tăng nhanh từng niên khóa.

Vấn đề cần nói thêm, nếu viết về đề tài Địa Lý Hành Chánh Tỉnh Bình Định thì việc thay đổi địa danh và địa giới qua các thời kỳ, cần phải quan tâm và ghi chú rõ. Nhưng với bài Qui Nhơn Những Ngôi Trường Ngày Cũ, trích trong đề tài Các Trường Trung Học Tỉnh Bình Định, nhằm mục đích viết về các ngôi trường, còn việc liệt kê các xã trong tỉnh là việc phụ, chỉ cần nêu thời điểm thực hiện kiểm kê là đủ.

[7, 8] Nguyễn Quang Ân, Việt Nam Những Thay Đổi Địa Danh và Địa Giới các Đơn Vị Hành Chính 1945- 1997 (Hà Nội, nxb Văn Hóa Thông Tin, 1997), trang 112 và 183.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

DƯƠNG TRUNG QUỐC; Việt Nam Những Sự Kiện Lịch Sử 1919- 1945; Hà Nội, nxb Giáo Dục, 2001.

ĐỖ BANG – NGUYỄN TẤN HIỂU; Lịch Sử Thành Phố Qui Nhơn; Huế, nxb Thuận Hóa, 1998.

NGUYỄN ĐÌNH ĐẦU; Nghiên Cứu Địa Bạ Triều Nguyễn – Bình Định, tập I; Sài Gòn, nxb TP/HCM, 1996.

NGUYỄN QUANG ÂN; Việt Nam Những Thay Đổi Địa Danh và Địa Giới các Đơn Vị Hành Chính 1945- 1997; Hà Nội, nxb Văn Hóa Thông Tin, 1997.

TRẦN ĐÌNH THÁI; Ai Có Về Qui Nhơn; Sài Gòn, Tủ Sách Đẹp Quê Hương xuất bản, 1973.

  

Bình luận


Đăng Nhập / Đăng Xuất