Ký ức… Bắc

Đã cuối hè mà trời hãy còn nóng quá. Thời tiết oi bức như thế này người miền trung thường ưa ăn canh rau tập tàng. Người miền ngoài như tôi lại thích canh mướp mồng tơi hoặc canh rau đay. Đấy! Cũng vì mấy mớ rau đay mà sáng nay ở chợ tôi được làm quen với một người đồng hương. Một cụ bà mà chất Bắc chưa thấy suy suyển một tí gì. Còn rất nguyên vẹn dẫu sống ở trong Nam đã rất lâu năm. Cụ bảo ở vùng chợ ông Tạ. Ra ngoài này thăm gia đình thông gia. Chẳng là con trai cụ làm rể ở đây mà.

Từ cụ bà, với một nơi cứ được hỏi đi và nhắc lại mà cả một vùng trời cũ, một chốn cũ ập đến, khiến tôi bồi hồi suốt cả một giấc trưa. Không sao chợp mắt được. Ký ức bỗng sống dậy. Ký ức có tôi với tuổi mười tám cùng những chuyến xe buýt Sài Gòn – ngã tư Bảy Hiền ngày bữa đi, về. Có ngôi nhà thân thương của cậu mợ tôi ở ngay vùng chợ ông Tạ. Một khu vực là xóm đạo gồm toàn người Bắc bởi đó chưa cần đặt chân vào xóm, chỉ cần đứng lớ ngớ ngay cổng vào, sát cạnh mấy căn nhà ở ngoài đường Phạm Hồng Thái (cũ) là đã cảm thấy ngay một thế giới đặc sệch Bắc, bủa vây.

Sớm ngày chưa mở mắt đã nghe hằng bao nhiêu là thứ tiếng Bắc: tiếng rao hàng, tiếng chuyện trò, tiếng cười cợt, tiếng cãi nhau… Đủ hết các âm giai, ngữ điệu Bắc. Đủ hết các âm trong, âm đục Bắc. Đủ hết giọng cao, giọng thổ, giọng ngọt, giọng chát… Giọng đàn ông, đàn bà, trẻ con… Bắc. Bắc ơi là Bắc. Cả một luồng sóng âm thanh Bắc tràn qua khe cửa khép kín nhà cậu tôi, luồn vào tận bên trong và tràn đến chỗ tôi nằm. Tùy theo tâm trạng, mà có hồi tôi thấy khó chịu sao đâu nhưng cũng rất nhiều khi tôi thấy thích thú đến lạ lùng. Tôi nằm nán thêm lười lĩnh và trong giấc ngủ chập chờn vẫn nhận ra từng giọng rao, tiếng nói mình đã quen tai, nơi cái cộng đồng Bắc thiết thân này.

Một ngày mới của tôi ở đó, luôn bắt đầu như thế. Trước tiên là giọng Bắc, sau nữa là quà sáng Bắc. Những món điểm tâm Bắc ở đấy thì không chê vào đâu được. Vào cửa tiệm hẳn hoi thì có thể ăn bún thang, phở, bánh cuốn… mà bình dân thì lại càng phong phú gấp bội lần. Nào là bún riêu, bún mọc, bún ốc… Nào là xôi đậu, xôi lạc, xôi vò… Nào là… Những hàng quà Bắc ở khu vực chợ ông Tạ, nơi cái ngõ nhỏ nhà cậu tôi có mà ăn giáp tháng vẫn chưa đủ vòng. Tôi có thói quen mê quà Bắc từ lúc đó. Đầu tiên ăn là do tiện. Ăn mãi đâm thích rồi ghiền lúc nào chẳng hay. Ăn bát phở có nạm, tái, gầu đầy đủ cùng với hương bò gây gây quyến rũ, xộc thẳng lên khứu giác rồi tuôn xuống vị giác… Tuyệt đến mức chẳng biết diễn tả cách gì và Bắc… Bắc đến ngỡ ngàng! Rồi ăn bát bún riêu ốc do chính người Bắc vùng chợ ông Tạ nấu mới ngon làm sao! Thì đấy cũng bát bún như thế nhưng người Bắc ở ngoài Trung nấu nó cứ lai lai thế nào. Ngẫm kỹ mới ngậm ngùi nhận ra là do thiếu cái không gian, cuộc sống Bắc phả vào một góc quán, một chỗ ngồi, một gánh quà… Phả vào từng đĩa rau, sợi bún, lát chanh…

Chỉ ở đấy, mới cảm nhận ra những âm thanh rất hay của tiếng cua giã, đều khắp mọi ngôi nhà vào cái tầm nấu cơm. Nhà nhà giã. Cả xóm giã… Tiếng cua dập lên cối mũ sắt lúc chưa nát nghe như có âm rào rào rất khác lúc cua đã nhuyễn. Những âm thanh ấy như báo trước về bữa cơm trưa rất ngon, được xì xụp chan húp và những giề cua vàng óng ngọt – thơm. Hấp dẫn quá chừng! Và rồi tiếng rau ráu nhai dưa chua và rôm rốp cắn cà muối, thật chẳng có thể bắt gặp được ở đâu, ngoại trừ mâm ăn của những người Bắc.

Cuối ngày ở nơi đó mới thấy lòng nhẹ nhàng biết bao bởi tiếng chuông giáo đường ngân nga. Hết tiếng chuông nhà thờ này đến tiếng chuông nhà thờ khác, vì có đến mấy nhà thờ ở vùng này và giờ hiệp lễ lại chẳng trùng nhau. Chiều, tôi hay trốn đi lễ nhưng lại thích leo lên lầu trông xuống, để ngắm nhìn những tà áo dài con gái phất phới bay trên các ngả đến giáo đường. Trông các cô mới dịu dàng làm sao và thánh thiện biết là dường nào. Nhưng có hẳn đã thế? Bởi không phải sao! Thi sĩ Nguyễn Tất Nhiên đã có những câu này: “…Em hãy giữ tính tình con gái Bắc. Cứ điêu ngoa nhưng giả bộ ngoan hiền…”. Riêng tôi đã không ít lần phải giật mình khi chứng kiến cảnh chanh chua, đanh đá của các cô. Các cô gái Bắc vùng chợ ông Tạ.

Khoảng thời gian tôi sống ở đó không dài nhưng sao cứ mãi quyến luyến, vấn vương. Nào là những tập tục, lề thói, món ăn, nếp nhà… Nào là kỷ niệm. Nào là nỗi nhớ:  khung cảnh nhà xứ trong mùa Giáng Sinh, tiếng rao quà những sớm mai, giọng đọc kinh buổi tối, những ngữ điệu cãi vã rất quen, tiếng điếu rít sòng sọc, những cụ già khăn vấn…. Những đám cưới rất Bắc và chuyện ma chay. Vẫn là Bắc. Bắc, cả một trời yêu thương.

Và, cả trời yêu thương ấy, sáng nay, vừa trở lại.

   Số lần đọc: 2800