Năm 1945, khi châu Âu vừa kết thúc Đệ nhị Thế chiến với sự đầu hàng của Đức Quốc xã vào tháng 5, cuộc chiến vẫn tiếp diễn ở Thái Bình Dương. Để buộc Nhật Bản đầu hàng, Hoa Kỳ đã sử dụng hai loại vũ khí hủy diệt mới: một quả bom uranium thả xuống Hiroshima (mã hiệu “Little Boy”) và một quả bom plutonium ( mã hiệu “Fat Man”) thả xuống Nagasaki.
Ngọn lửa hủy diệt từ bầu trời
Sáng ngày 6 tháng 8 năm 1945, nhiều người dân Hiroshima mô tả một “quả cầu lửa rực sáng”, dấu hiệu đầu tiên của cái chết đang tới gần.
Quả bom có tên “Little Boy”, phát nổ ở độ cao khoảng 600 mét so với mặt đất, với sức công phá tương đương 15.000 tấn thuốc nổ TNT. Quả bom “Fat Man” thả xuống Nagasaki sau đó còn mạnh hơn, tương đương 21.000 tấn TNT.
Tại tâm của vụ nổ ở Hiroshima, nhiệt độ ước tính lên đến 7.000°C, thiêu cháy mọi thứ trong vòng bán kính khoảng 3 km. Ánh sáng chói lòa từ vụ nổ khiến nhiều người bị mù tạm thời hoặc vĩnh viễn.
Làn sóng nhiệt tức thời đã châm ngòi hàng loạt đám cháy, phá hủy gần như toàn bộ thành phố – nơi đa phần nhà cửa đều bằng gỗ. Ở Hiroshima, hơn một nửa số người chết trong tích tắc vì bỏng nặng và hỏa hoạn.
Nhân chứng Koichi Wada, khi ấy mới 18 tuổi ở Nagasaki, vẫn không thể quên hình ảnh “thi thể trẻ em cháy đen nằm bất động quanh tâm nổ như những tảng đá đen.”
Sức ép, phóng xạ và bệnh tật
Vụ nổ không chỉ giết chết hàng chục nghìn người ngay tức khắc mà còn khiến vô số người khác thương vong vì các mảnh vỡ, nhà cửa đổ sập và sóng xung kích cực mạnh.
Điều tàn khốc hơn là phóng xạ hạt nhân, với tác động ngắn và dài hạn. Những người sống sót đã phải đối mặt với hội chứng « nhiễm xạ nặng » như buồn nôn, đau đầu, tiêu chảy, chảy máu, rụng tóc và dẫn đến cái chết trong vài tuần hoặc vài tháng.
Với những “hibakusha”, tức người sống sót sau vụ nổ, nguy cơ mắc ung thư kéo dài suốt đời. Theo một nghiên cứu chung Mỹ – Nhật của tổ chức RERF (Radiation Effects Research Foundation), trong số khoảng 50.000 người bị phơi nhiễm phóng xạ được theo dõi sau chiến tranh, có ít nhất 100 người chết vì ung thư máu và hơn 850 người tử vong do các loại ung thư liên quan đến phóng xạ.
Mười sáu giờ sau vụ ném bom đầu tiên, tổng thống Truman tuyên bố Hiroshima đã bị phá hủy như một “căn cứ quân sự”, đồng thời che giấu sự thật là phần lớn cư dân trong thành phố là thường dân, phụ nữ và trẻ em.
Ngày hôm sau, cụm từ “bom nguyên tử” xuất hiện trên trang nhất của toàn bộ báo chí quốc tế. Các bản tin thường mang giọng điệu lạnh lùng: “Người Mỹ ném quả bom nguyên tử đầu tiên xuống Nhật Bản” (Le Monde), hoặc có phần siêu thực: “Một phát minh chấn động, cỗ máy giết chóc khủng khiếp nhất mà trí tuệ con người từng sáng tạo ra” ( tờ France-Soir). Nhưng không hề có hình ảnh nào được công bố, cũng như không có thông tin chi tiết nào về mức độ tàn phá do vụ nổ gây ra.
Chỉ chưa đầy 10 ngày sau hai vụ nổ, vào ngày 15 tháng 8 năm 1945, Nhật Bản tuyên bố đầu hàng, kết thúc Chiến tranh thế giới thứ hai. Tuy nhiên, các nhà sử học vẫn tranh cãi liệu quyết định sử dụng bom nguyên tử có thực sự rút ngắn chiến tranh và cứu được nhiều sinh mạng hơn không.
Hậu quả kéo dài suốt thế kỷ
Về phía những hibakusha, cuộc sống sau chiến tranh không hề dễ dàng. Họ phải chịu đựng nỗi đau thể xác và chấn thương tâm lý trong im lặng. Nhiều người bị kỳ thị, bị coi là đối tượng “lây nhiễm” hoặc mang bệnh di truyền, khiến họ gặp khó khăn trong hôn nhân, việc làm và đời sống xã hội.
Dù vậy, nhiều hibakusha đã trở thành những tiếng nói đầy thuyết phục trong phong trào phản đối vũ khí hạt nhân. Tổ chức Nihon Hidankyo – đại diện cho các nạn nhân sống sót – đã giành được Giải Nobel Hòa bình năm 2024 vì nỗ lực kêu gọi chấm dứt vũ khí hạt nhân.
Năm nay, lần đầu tiên kể từ khi chiến tranh ở Ukraina bùng nổ, Nga được mời tham gia lễ tưởng niệm tại Nagasaki, cho thấy ký ức về Hiroshima và Nagasaki vẫn còn sức mạnh gợi nhớ và cảnh tỉnh sau 80 năm. Dù nhiều hiệp ước giải trừ hạt nhân đã được ký kết, thế giới ngày nay vẫn còn hàng ngàn đầu đạn hạt nhân, đủ để hủy diệt hành tinh nhiều lần. Nhưng thay vì là quá khứ lùi xa, bóng ma hạt nhân đang trở lại trong những toan tính lạnh lùng của chiến tranh hiện đại. Hiroshima và Nagasaki vẫn là những lời cảnh báo nhức nhối về hiểm họa của chiến tranh và sự khẩn thiết của hòa bình.
Số lần đọc: 529