4.
Đã mấy ngày qua, ông Hoàng ở chơi đất Sài Gòn thật thoải mái. Chỗ trọ thì đầy đủ tiện nghi. Cơm nước thì có ngay quán ăn trước nhà, cơm phở đủ cả. Thường buổi sáng, hơn bảy giờ, Quang đưa ông đi ăn sáng ở các quán hàng trước cổng công ty anh, rồi vào làm việc luôn. Anh làm việc thông tầm, chiều năm giờ mới về. Ong Hoàng lấy xe honda của Quang đi chơi cả ngày, dong ruổi trên những đường phố quen thuộc, hoặc đến thăm những gia đình thân quen. Khoảng năm giờ chiều, ông lại đến cổng công ty đón Quang về nhà, hoặc có khi hai cha con đến luôn quán nhậu. Ong Hoàng thấy vui lắm. Chỗ làm của Quang thì ông đã biết – rất bề thế! Chỗ ở thì quá tốt! Thế là yên tâm rồi, ông chỉ việc đi chơi và thăm thú bạn bè thôi! Và Quang báo trước, ngày thứ tư (ông có mặt ở thành phố) cũng là ngày chúa nhật, anh chủ nhà sẽ đến thăm ông. Thực ra ông muốn đến nhà thăm và cảm ơn họ đã có lòng tốt giúp đỡ con mình , nhưng Quang bảo anh ấy đã hẹn trước như thế rồi!
Sáng chúa nhật, khoảng chín giờ, cha con ông Hoàng ngồi nói chuyện chơi ở phòng khách, thì có người gõ nhẹ cửa trước và Quang vội đứng dậy, đón vào. Đó là một người trung niên cao to, trắng trẻo, ăn mặc giản dị, nhưng phong thái rất ung dung, đĩnh đạc. Quang vừa kịp giới thiệu: Thưa ba, đây là anh chủ nhà! Thì anh đã đon đả chào :
– Chào thầy a! Thầy có nhớ em không?
Ong Hoàng cất vội tiếng chào đáp lễ “Không dám! Chào anh!” nhưng cái nhìn vẫn còn ngờ ngợ. Một khuôn mặt rất quen, nhưng là ai kía? Trí nhớ hoạt động mạnh và trong phút chốc ông nhận ra ngay:
– A, Thành! Thành phải không?
Người chủ nhà bước vội đến, nắm lấy tay ông, mừng rỡ:
– Vâng, em đây! Lâu quá rồi mới đươc gặp thầy! Mời thầy ngồi đi ạ!
Quang rót nước mời hai người. Giữa những câu hỏi thăm nhau, hình ảnh cậu học trò cũ ngày xưa hiện ra rõ mồn một trong kí ức. Hồi ấy, đâu khoảng năm 1978 thì phải…..
Hôm ấy đột nhiên ông Hoàng được hiệu trưởng mời lên văn phòng gặp gấp.Chuyện đơn giản thôi: Một học sinh trong trường làm đơn báo cáo mất xe đạp, trong đó tố cáo đích danh người bạn cùng xóm là Lê văn Thành, học sinh lớp 12A – do thầy chủ nhiệm – đã lấy cắp. Nhà trường yêu cầu thầy tìm hiểu kĩ vụ việc, đề xuất ý kiến về cách xử lí vụ này. Ông Hoàng rất ngạc nhiên, vì Thành là một học sinh tiên tiến, một tấm gương vượt khó học giỏi của lớp ông. Nhưng đọc tờ đơn, thì có vẻ chứng cứ rất rõ ràng. Chiều hôm ấy, ông Hoàng thu xếp công việc, đến ngay nhà Thành, gặp hắn để tìm hiểu.
Nhà Thành ở cuối xóm nhỏ của một xã vùng sâu, cách huyện lỵ – nơi trường đóng, gần mười cây số. Thế mà hàng ngày, hoặc đi bộ, hoặc đi nhờ xe đạp với bạn, Thành vẫn chuyên cần đi học. Ong Hoàng đã phải đạp xe hơn một tiếng đồng hồ, mới tới được vùng này. Sau đó vừa đi qua những đường ruộng lầy lội,vừa hỏi thăm, phải cả giờ nữa ông mới tới nơi. Nhà Thành là một mái tranh nhỏ, xiêu vẹo. Nhà chỉ có hai mẹ con, bà mẹ đang đau và chính Thành đang ngồi bón từng thìa thuốc cho mẹ.Từ hơn tháng nay, Thành vừa đi học, vừa cáng đáng mọi việc nhà, lo giặt giũ, thuốc thang cho mẹ.Hoàn cảnh của Thành, ông Hoàng có nghe qua nhưng không ngờ thực tế bi đát quá thế này.
Sau vài lời thăm hỏi, ông Hoàng đi thẳng vào vấn đề cần tìm hiểu. Thành nước mắt lưng tròng, gật đầu thừa nhận sự việc đã làm., đúng như trong đơn tố cáo. Cụ thể thế này: Hôm ấy, mẹ Thành trở bệnh nặng, y tá đến khám và bảo phải mua gấp mấy thứ thuốc cần thiết, toàn những thứ đắt tiền. Trong nhà không còn một đồng, đã vay mượn nhiều, bây giờ không biết mượn tiếp ở đâu. Bí quá, Thành đến nhà Lộc, bạn học cùng trường ở gần đó, định mượn chiếc xe đạp, đi lên phố huyện tìm cách vay mượn nơi vài bạn bè khá giả và mua thuốc luôn cho mẹ. Đến nhà, thấy chiếc xe đạp của Lộc dựng hớ hênh ngoài cổng, nhìn kĩ không có ai, Thành lấy xe đi luôn lên huyện. Thành tìm đến một tiệm sửa xe đạp, ngỏ ý vì thiếu tiền đóng tiền học nên bán xe cho họ. Họ đồng ý mua nhưng với giá khá rẻ, nhưng cũng đủ để mua thuốc cho mẹ.Tin Lộc mất xe đồn rân trong xóm, có người trong làng thấy Lộc chiều hôm ấy di lên phố huyện bằng xe đạp và khi trở về lại đi bộ . Kết hợp nhiều nguồn tin, cha mẹ của Lộc có thể xác định ai là người lấy xe con mình. Họ định báo công an, nhưng suy đi nghĩ lại, họ bảo con làm đơn khiếu tố gửi nhà trường, để nhà trường có biện pháp xử lý. Thành khóc rất nhiều và mếu máo nói với thầy Hoàng : ” Hôm đó, không hiểu sao em lại làm một việc xấu hổ như thế! Em thấy ân hận lắm., nhưng làm sao bây giờ đây thầy?”. Trước tình trạng ấy, ông Hoàng cũng chỉ nhẹ nhàng trách mắng Thành dại dột, khuyên Thành cố gắng chăm sóc mẹ và thu xếp đi học bình thường.
Hôm sau, ông Hoàng trình bày cụ thể sự việc với hiệu trưởng. Với tư cách giáo viên chủ nhiệm, ông khẳng định bản chất Thành là tốt, một học sinh chịu khó, hiếu học nhưng trong tình cảnh cùng quẫn, vì quá lo lắng cho bệnh tình của mẹ đã dại dột làm một việc xấu, vi phạm pháp luật và có thể bị tù, bị đuổi học. Thầy Hoàng tha thiết đề nghị nhà trường cho phép xử lí nội bộ ở lớp. Thành sẽ bị kiểm điểm nghiêm khắc và chiếc xe đạp sẽ được chuộc lại trả cho Lộc.Ông hiệu trưởng cũng đã tìm hiểu qua hoàn cảnh và thành tích học tập của Thành, nên đồng ý với đề nghị của thầy Hoàng.
Thầy Hoàng khẩn trương giải quyết sự việc. Trước hết, ông cùng Thành đi chuộc chiếc xe.Tiền chuộc xe, thầy trả – đâu khoảng ba mươi đồng – mất nửa tháng lương của thầy! Sau đó hai thầy trò đến nhà Lộc trình bày sự việc, tha thiết xin họ thông cảm, nhận lại xe và tha thứ hành động dại dột của Thành. Biết rõ gia cảnh và tính tình của Thành, gia đình Lộc sẵn sàng bỏ qua, và Lộc đã đến trường xin rút lại đơn khiếu tố. Thầy Hoàng tổ chức viêc kiểm điểm mghiêm túc Thành trước lớp theo chiều hướng thấu hiểu, thông cảm và tha thứ. Ông gợi ý trưởng lớp vận động học sinh trong lớp bằng hình thức tự nguyện đóng góp ít nhiều giúp bạn vượt qua cơn bĩ cực. Tất cả rồi cũng qua đi. Mặc dù mặc cảm xấu hổ giày vò, Thành cắn răng vượt khó, tiếp tục học tập và đã vượt qua kì thi tốt nghiệp một cách dễ dàng. Sau đó, khi mẹ đã khỏi bệnh, Thành không thi đại học, quyết tâm rời quê nhà, vào Sài Gòn tìm việc…
Cuốn phim hồi ức quay nhanh trong đầu óc ông Hoàng. Bây giờ trước mặt ông là một anh Thành – doanh nhân thành đạt, phương phi béo tốt, và tất nhiên khá giàu sang. Ông hỏi thăm con đường đi qua của anh, Thành chỉ cúi đầu cười nhẹ:
– Ôi, gian khổ lắm thầy ạ! Vào thành phố với hai bàn tay trắng,em khởi nghiệp từ nghề đạp xích lô, thợ hồ….nói chung, những nghề vất vả nhất. Rồi từng chút một, em dành dụm, phát triển. Em tự học, học hàm thụ và đã tốt nghiệp Đại học Xây dựng. Hiện nay em điều hành một công ty xây dựng lớn, vợ em đứng tên giám đốc một công ty địa ốc….nói chung là làm ăn được. Nhưng dù thế nào, em cũng nghĩ nhớ về quê hương và rất biết ơn thầy đã dạy dỗ, giúp đỡ em những ngày cơ hàn ở quê nhà. À, cậu Lộc ngày trước tố cáo em lấy cắp xe đạp, hiện nay là lái xe của công ty em đấy! Qua cậu ấy mà em biết tin thầy muốn tìm chỗ trọ cho Quang. Sẵn đây, em xin thưa với thầy một ý định của em. Em muốn sửa sang lại căn nhà này biến nó thành nhà trọ, một ký túc xá cho sinh viên nghèo người Bình Định ở đây. Giá cả sẽ rẻ thôi, cố gắng ngang bằng với Kí túc xá của các trường Đại học. Em dành riêng cho Quang một phòng tốt nhất. Quang có thể ở đây lâu dài và nếu có thể, giúp em trông coi nhà trọ này, xem đó là việc làm phụ của Quang. Sẽ có chế độ phụ cấp xứng đáng. Còn chừng nào Quang có nhà riêng, cứ đi, em sẽ nhờ người khác. Thầy thấy sao? Quang nghĩ thế nào? Riêng em, em nghĩ đây là một cách hướng về quê hương thiết thực nhất!
– Còn nghĩ thế nào nữa, như thế là tốt quá rồi! Thầy cảm ơn em đã nghĩ đến thầy mà giúp đỡ, tạo điều kiện cho em Quang làm việc và trụ được ở đây!
Hôm ấy, Thành lái xe đưa hai cha con ông Hoàng về nhà mình chơi. Cơ ngơi Thành lớn thật! Vợ chồng Thành chuẩn bị một bữa cơm thân mật – thật ra là một tiệc lớn, mời thầy Hoàng. Họ đón tiếp ông như một khách quý, một người thân bề trên, và hơn nữa, như một ân nhân của mình. Ông Hoàng không biết nói sao, chỉ rưng rưng đón nhận nghĩa tình của họ…..
Tối hôm đó, về nhà trọ, hai cha con ông Hoàng ôn lại câu chuyện về cuộc đời Thành. Cuối cùng, ông Hoàng nói với con: Con nên xem đó là một tấm gương, một bài học thiết thực cho đời mình. Muốn đi lên, muốn thành công ở đất này, không dễ đâu! Phải chịu khó, chịu khổ, phải chắt chiu từng chút một….Tóm lại là phải biết chịu đựng gian khổ khó khăn và phấn đấu đi lên bằng tất cả sức lực của mình! Quang lặng im suy nghĩ và tự nhủ: Mình đã có những bước khởi đầu thuận lợi hơn , sao mình lại không với tới tầm cao như anh Thành nhỉ? Quang mải mê với ý nghĩ đó và mỉm cười như thấy được tương lai của mình!
Nguyễn Quang Quân
Tháng 8. 2007
Số lần đọc: 7124