Hoàng Hôn

Trước đây tôi từng ghét, từng thù “mấy thằng bán sách xôn chợ cũ, chợ trời”. Ác cảm, định kiến này bắt đầu khi tôi cùng Hùng mang cuốn sách Larousse cũ của ba tôi ra “thị trường” (tôi ít dùng tự điển Pháp-Việt, vì tôi ít học. Khi cần, tôi chỉ xài cuốn Larousse này, không phải vì tôi giỏi tiếng Pháp, nhưng vì tự điển này có rất nhiều hình ảnh, nhìn hình dễ hiểu hơn đọc chữ). Với tay không đến sạp sách chợ cũ Sài Gòn, tôi hỏi giá một cuốn Larousse giống y của tôi, sau khi biết giá, tôi ngỏ ý muốn bán sách tôi với nửa giá. Không những tôi đã không bán được mà còn bị xua mắng “mày đi mua sách hay là đi bán sách? Cút đi! Không thì bị vỡ đầu …”. Không ngờ sau này tôi lại làm nghề mà tôi từng ghét, mến thương người tôi đã từng thù. Lần nữa, tôi thấy rõ hơn cái sai lầm của định kiến và biết thêm được sự gần gũi của ghét và thương, của mến và thù.

Tôi quí tất cả anh chị em bán sách. Hình như ai cũng vui vẻ tình nguyện thực thi một tình luật vô hình: Làm cùng nghề, sát cạnh nhau, không cạnh tranh nhau, lại đùm bọc nhau. Tôi mến cô Hảo, tai nạn đã làm cô mất đi một cánh tay, thường mang theo xoong chảo, nấu cơm bên lề đường, một mình bán sách nuôi con, nghèo nhưng rộng lượng, thường mời chúng tôi ăn cơm khi chúng tôi cháy túi, thường cho phép chúng tôi qua đêm tại chung cư chợ Cầu Muối khi chúng tôi hết lối về. Tôi thương anh Hoàng, đã bị bắt buộc đổi nghề từ giáo sư La San Taberd trở thành anh bán sách bên lề. Anh thường giúp chúng tôi bán được sách. Mỗi khi thấy các em nhỏ ngần ngại xem thử những truyện kinh dị, anh Hoàng gợi tính tò mò: “các em muốn mua sách này? Dễ sợ lắm, anh không dám bán cho các em đâu.” Hoặc đối với khách hàng lớn tuổi, anh “khoe trương” nghề cũ: “tôi lấy danh dự của một cựu giáo sư La San Taberd bảo đảm với anh/chị cuốn sách này rất hay và giá trị”. Mỗi lần anh Hoàng giúp, là mỗi lần chúng tôi được kết quả vừa tốt đẹp vừa chua cay. Thành công vì bán được sách, có tiền bỏ túi. Chua cay vì truyện kinh dị có thể sẽ không được 100% kinh dị, sách hay cũng có thể chỉ hay được 70%. Anh Hoàng phải hy sinh danh dự khi nói “lấy danh dự”. Tôi áy náy suy nghĩ: chúng tôi đã chút ít nhờ vả vào lừa bịp để được sinh tồn.

Có lẽ chị Khánh Hưng lo lắng mai này sẽ không tìm được sách quí để đọc, nên đã nhờ tôi chọn lựa một số. Chủ nhà sách Khánh Hưng, giờ này lại mua sách tôi. Cuộc sống con người, lúc lên, khi xuống, như đường biểu diễn “sine wave” của một dòng điện xoay chiều, mà trục hiệu thế là hoàn cảnh và trục thời gian là đời người. Trước đây Tâm từng là “chúa đảo” Bình Tuy, giờ phải cùng tôi nhờ vả vào phần nhỏ lề đường để kiếm sống. Anh Hoàng, giáo sư La San, giờ này cũng có sạp sách, cạnh “tiệm sách” tôi. N.Đ.T. viết sách, giờ đây bán sách. Có lần tôi lang thang qua sạp sách của nhà văn N.Đ.T., không thấy người mua, khó khăn lắm mới tìm được kẻ bán đang nằm ngủ trưa dưới sạp, trên vài tờ báo trải dài làm chiếu manh. Anh T. đã mang hết tủ sách gia đình bày bán ngoài lề đường. Có lần tôi hỏi “Sao Sư Phụ lại đem bán cả sách quí đã tốn công gìn giữ bấy lâu nay?” Anh T. trả lời rằng:“người tôi còn nằm lề phố thì sách vở có tư cách chi lại nằm trên kệ”. Tôi rất hiểu ý anh. Còn người, còn ý tưởng và sách vở sẽ còn. Sách vở là tư tưởng, là ý hay, là lời đẹp. Anh T. đang bán ý nghĩ sâu xa, đầu óc giàu tưởng tượng của anh để cùng Chị nhà góp thêm bo bo, mì sợi cho gia đình. Khác tôi, người chẳng có chút tư tưởng, đi bán lời hay ý đẹp của người khác, kể cả của anh T., để được sống.

Với số sách bán được cho chị Khánh Hưng, chúng tôi có thể được no một ngày, để sống thêm được vài ngày. Tư tưởng  nông cạn, đầu óc luôn bi quan, tôi cứ nghĩ rằng hoàn cảnh không cho phép nên chẳng lo lắng đến ngày mai, và chúng tôi đã nằm lòng một chủ nghĩa “ngày nào xào ngày ấy”. Đến quá trưa, chúng tôi vẫn không có người khách thứ nhì, thay vì cố gắng cho hết ngày, Tâm và tôi “đóng cữa tiệm” sớm, bằng cách mang sách gửi vào quán café, gỡ ván ép dấu kỹ vào một góc đường. Chúng tôi đi ăn một bữa ăn cho cả trưa lẫn tối, sau khi gặp Hiền để thu ngắn chút ít “trang sổ đời” dài như sớ Táo Quân.

   Số lần đọc: 16907